De grenzen van het pensioen via het repartitiestelsel

In België steunt het wettelijk pensioen op een eenvoudig pact: de werkenden van vandaag betalen de pensioenen van vandaag. Dat systeem heeft de armoede bij ouderen doen dalen, maar het staat onder druk door de vergrijzing en het vervangt slechts een deel van het loon. Wie de grenzen ervan begrijpt, begrijpt waarom u er beter iets naast bouwt, en wel nu al.

Hoe het repartitiepensioen werkt

In een repartitiestelsel dienen de sociale bijdragen op lonen en op inkomens van zelfstandigen rechtstreeks om de pensioenen van de huidige gepensioneerden te betalen. Er wordt niets op uw naam opzijgezet: u bouwt rechten op, die de werkenden van morgen zullen financieren.

Dat is het omgekeerde van kapitalisatie, waarbij iedereen een belegd kapitaal opbouwt dat zijn eigen pensioen financiert. In België spreken we van drie pijlers:

Wat het systeem goed doet

Eerst de sterke punten, die reëel zijn:

• Solidariteit: het beschermt wie een onvolledige loopbaan had, of periodes van ziekte of werkloosheid.
• Geen marktrisico: een beurscrash laat uw wettelijk pensioen niet smelten.
• Een echte daling van de armoede: volgens de Studiecommissie voor de Vergrijzing daalde het armoederisico bij gepensioneerden van 15,6 % in 2021 naar 8,5 % in 2024, lager dan dat van de hele bevolking (10,9 %).

Grens 1: steeds minder werkenden per gepensioneerde

Repartitie werkt goed als er veel bijdragebetalers zijn voor weinig gepensioneerden. Maar de bevolking vergrijst. Volgens het Federaal Planbureau en Statbel (februari 2025) waren er in 2024 28 mensen van 67 jaar en ouder per 100 mensen van 18 tot 66 jaar. Die verhouding zou stijgen tot 37 in 2040 en 43 in 2070.

Anders gezegd: we gaan van ongeveer drie à vier mensen op beroepsactieve leeftijd per oudere naar iets meer dan twee. En niet iedereen op beroepsactieve leeftijd werkt.

Grens 2: een bescheiden vervangingsratio

De vervangingsratio is de verhouding tussen het pensioen en het laatste loon. Volgens vergelijkingen van de OESO (Pensions at a Glance 2023), overgenomen door de verzekeringsfederatie Assuralia, vervangt het Belgische wettelijk pensioen ongeveer 45 % van het brutoloon van een werknemer met een gemiddeld loon, tegenover 54 % gemiddeld in Europa. Voor hoge inkomens daalt de ratio tot ongeveer 30 %, omdat het pensioen berekend wordt op een geplafonneerd loon.

Voor een alleenstaande met een volledige loopbaan bedroeg het gemiddelde wettelijk pensioen van een werknemer ongeveer 1.700 € bruto per maand in 2024, en dat van een zelfstandige ongeveer 1.200 €, volgens dezelfde bronnen.

Grens 3: de regels veranderen tijdens uw loopbaan

Omdat het wettelijk pensioen een politieke belofte is, veranderen de regels mee met begrotingen en regeringen:

• de wettelijke pensioenleeftijd steeg naar 66 jaar in 2025 en wordt 67 jaar in 2030;
• de federale regering plant een malus voor wie vervroegd vertrekt, van 2 tot 5 % per jaar vervroeging naargelang het geboortejaar, behalve voor loopbanen van minstens 35 jaar van 156 effectief gewerkte dagen en 7.020 dagen in totaal. De invoering werd uitgesteld tot 2027;
• een nieuwe bonus van 2 tot 5 % per jaar dat u langer werkt na de pensioenleeftijd wordt sinds 2026 opgebouwd, ter vervanging van de vroegere pensioenbonus die eind 2025 verdween.

Deze maatregelen werden op het moment van onze bronnen nog verder uitgewerkt: controleer de regels die op u van toepassing zijn op MyPension.be.

Grens 4: een relatieve levensstandaard die daalt

In zijn rapport van juli 2026 raamt de Studiecommissie voor de Vergrijzing dat het gemiddelde brutopensioen, in verhouding tot het gemiddelde bruto arbeidsinkomen, in 2070 ongeveer 13 % lager zal liggen dan in 2025, onder meer door de hervorming. Hetzelfde rapport toont dat de hervorming de pensioenkosten over de periode met 1,4 procentpunt van het bbp verlaagt. Het systeem wordt financieel houdbaarder, maar minder genereus per gepensioneerde.

Grens 5: u bezit niets

In een repartitiestelsel zijn uw rechten geen kapitaal: u kunt ze niet doorgeven, niet gebruiken vóór de voorziene leeftijd en niet kiezen hoe ze belegd worden. Het is een zekerheid, geen vermogen. Voor Robert Kiyosaki zou het trouwens geen activum zijn: het is een toekomstig inkomen waarvan u noch het bedrag noch de datum controleert.

Wat u concreet kunt doen

1. Bekijk uw raming op MyPension.be: dat is uw echte vertrekpunt.
2. Controleer uw 2e pijler: in 2024 had 79 % van de werkenden een aanvullend pensioen, maar de gemiddelde reserve van werknemers bleef rond 18.000 €, volgens Assuralia op basis van FSMA-gegevens. Zelfstandige? Informeer naar het VAPZ.
3. Gebruik de 3e pijler als die bij u past: in 2026 geeft pensioensparen recht op een belastingvermindering van 30 % tot 1.050 € per jaar, of van 25 % tot 1.350 €.
4. Bouw uw eigen inkomsten op: ETF's en aandelen, huurvastgoed, een bedrijf. Daar draait dit hele traject om.
5. Reken het uit: vul uw geraamde pensioen in bij ‘inkomsten die doorlopen zonder te werken’ in de calculator financiële vrijheid. U ziet dan welk kapitaal u nog mist.

Waar vindt u deze diensten

• MyPension.bePersoonlijke raming van uw wettelijk en aanvullend pensioen
• Federale PensioendienstDe instelling die de wettelijke pensioenen berekent en betaalt
• Wikifin (FSMA)Om pensioensparen en de drie pijlers te begrijpen

Links ter informatie, zonder partnerschap. Controleer altijd de voorwaarden en de vergunning van een aanbieder voor u zich engageert.

Dit artikel is educatief en is geen persoonlijk beleggings-, fiscaal of juridisch advies. Cijfers veranderen: controleer ze bij de vermelde bronnen of bij een erkende professional voor u beslist. Lees de volledige disclaimer.